Hướng Dẫn Chọn Giống & Trồng Mới Cây Cà Phê

Cà phê là một trong những cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao và nguồn thu nhập bền vững cho bà con. Tuy nhiên, để xây dựng một vườn cà phê thâm canh đạt năng suất vượt trội từ 4 – 7 tấn nhân/ha, giai đoạn chuẩn bị ban đầu đóng vai trò quyết định đến 80% sự thành bại. Nếu làm sai từ khâu chọn đất, chọn giống, ươm cây con cho đến kỹ thuật trồng mới, cây cà phê sẽ sinh trưởng kém, còi cọc và rất khó khắc phục về sau.

Nhằm giúp bà con nắm vững quy trình chuẩn kỹ thuật ngay từ bước đầu tiên, bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết các bước từ: đánh giá điều kiện trồng cà phê, lựa chọn các giống cà phê có năng suất cao, quy trình ươm cây cà phê giống, cách thiết kế đai rừng chắn gió, đào hố bón lót cho đến kỹ thuật xuống giống và trồng xen hiệu quả trong giai đoạn kiến thiết cơ bản.

1. Điều kiện đất đai và khí hậu thích hợp để trồng cây cà phê

• Đất: giàu dinh dưỡng, tầng đất dày (trên 70 cm) và dễ thoát nước.
• Nhiệt độ: thích hợp để cây cà phê sinh trưởng, phát triển là 22–26°C.
• Lượng mưa: cần từ 1.300 mm đến 2.500 mm/năm (thích hợp từ 1.500 – 2.000 mm/năm), phân bố đều từ tháng 3 đến tháng 10 và có mùa khô từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau.
• Ánh sáng và gió: cây cà phê không thích ánh sáng trực xạ và gió mạnh, cho nên cần phải trồng cây che mát và chắn gió.

2. Các giống cà phê hiện nay

Giống cà phê phải được Nhà nước công nhận và cho phép sản xuất, cụ thể là các giống TR4, TR5, TR6, TR7... Giống ghép phải đạt các tiêu chuẩn sau:

• Năng suất cao: 4–7 tấn nhân/ha.
• Kích cỡ hạt lớn: trọng lượng 100 hạt nhân từ 18–22 g.
• Tỷ lệ sàng loại 1 đạt 75–98%.

3. Kỹ thuật ươm cây cà phê giống

a. Chọn giống và xử lý hạt giống

• Chỉ nên lấy quả làm giống ở những cây có năng suất cao ổn định, không sâu bệnh và có tuổi từ 8–10 năm.
• Chọn những quả tròn, chín hoàn toàn, không sâu bệnh và có hai nhân đều nhau.
• Xát bỏ thịt quả, làm sạch nhớt và phơi khô ở những nơi thoáng mát để làm khô từ từ. Nếu cần bảo quản, cần giảm thủy phần xuống dưới 12%.
• Ngâm hạt trong nước vôi trong ở nhiệt độ 54°C khoảng 1 ngày, rồi vớt ra làm sạch và ủ trong hố. 

Hố để ủ giống cần được lót các vật liệu như sau:

• Một lớp lá phân xanh.
• Một lớp phân bò hoặc phân heo tươi. Hai lớp này được xếp xen kẽ nhau từ dưới đáy hố lên.
• Một lớp vôi bột và thuốc chống kiến, mối.
• Một lớp cát và bao tải ở trên cùng.
• Bọc hạt để vào giữa rồi tủ kỹ phía trên.

Trong quá trình ngâm ủ cần chú ý:

• Nhiệt độ đống mầm quá cao: bỏ bớt đồ tủ ở phía trên hạt.
• Nhiệt độ đống mầm quá thấp: cần ủ thêm sao cho nhiệt độ của đống mầm ấm hơn.
• Mầm nhớt, có mùi hôi và khô: cần rửa bằng nước ấm và tưới thường xuyên cho mầm hết khô. 

b. Quy cách bầu ươm và gieo hạt

• Kích cỡ bầu (bì) thích hợp nhất là 15 cm x 25 cm, có đục lỗ thoát nước ở đáy bầu
• Vật liệu làm bầu gồm đất và phân chuồng hoai mục theo tỷ lệ 3:1
• Đất, phân được làm nhỏ, sạch qua sàng và đóng chặt trong bầu, xếp thẳng đứng thành từng luống trong vườn ươm
• Vườn ươm cần được che kín gió ở xung quanh và che ánh sáng ở phía trên
• Khi hạt nảy mầm, đặt hạt úp xuống, mỗi bầu một hạt, rồi phủ một lớp đất mỏng lên và một lớp trấu để chống đóng váng khi tưới chăm sóc

c. Chăm sóc cây cà phê con trong vườn ươm

• Duy trì độ ẩm đất trong vườn ươm khoảng 70% (đất hơi khô nhưng cầm nắm, bóp nhiều lần thì có ra nước ở tay).
• Làm cỏ sạch, trồng dặm, tưới và phá váng cho cây.
• Định kỳ 2 tháng 1 lần, cần phân loại, tuyển cây để chăm sóc cho thích hợp.
• Tưới thúc phân: nếu cây có biểu hiện thiếu phân có thể pha phân đạm 0,1%, tưới đều cho cây và tưới rửa lá ngay sau khi tưới phân.
• Cho cây làm quen ánh sáng: khi cây có 2 cặp lá, đầu tiên tháo bỏ dần giàn che xung quanh, sau đó tháo bỏ giàn che phía trên. Đến khi cây có 4–5 cặp lá thì tháo bỏ hoàn toàn và đảo bầu lần cuối cùng để chuẩn bị xuất vườn.

4. Tiêu chuẩn cây cà phê con xuất vườn

Hình 1. Tiêu chuẩn cây cà phê con xuất vườn

• Cây con có từ 7–8 tháng tuổi.
• Chiều cao cây 20–25 cm.
• Đường kính thân (chỗ cổ rễ) 2 mm.
• Có từ 4–5 cặp lá.
• Không sâu bệnh.

5. Chuẩn bị đất trồng và thiết kế lô thửa

Hình 2. Thiết kế lô thửa và khoảng cách trồng cây cà phê (tham khảo)

a. Trồng đai rừng chắn gió

Khu trồng cà phê cần phải trồng đai rừng chắn gió để giảm bớt gió mạnh.

• Đai rừng rộng 8 m và thiết kế thẳng góc với hướng gió chính.
• Giữa đai rừng trồng 3 hàng muồng đen; hai bên có thể trồng keo lá tràm hay cây ăn quả chịu gió như mít, xoài.
• Cứ 200 m nên thiết kế 1 đai rừng chính; giữa đai rừng chính có thể thiết kế đai rừng phụ nếu vùng trồng có gió mạnh.

b. Thiết kế lô thửa, khoảng cách trồng và đào hố

• Đất trồng cần được khai hoang, rà rễ rồi thiết kế lô thửa.
• Thiết kế lô thường hiện nay: một lô có 9 hàng cà phê và 1 hàng cây che mát lâu dài; chiều rộng lô khoảng 30 m, chiều dài tùy lô đất.
• Khoảng cách cà phê: 3 m x 3 m hoặc 3 m x 3,3 m.
• Khoảng cách cây che mát lâu dài: 30 m x 7 m (hàng cách hàng 30 m, cây cách cây 7 m).
• Khoảng trống ở hàng cây che mát dùng làm đường đi để vận chuyển phân bón, nước tưới và thu hoạch quả.
• Hố trồng cà phê đào kích cỡ 60 cm x 60 cm x 60 cm.
• Mỗi hố bón lót 15 kg phân hữu cơ + 0,5 kg lân, trộn phân với lớp đất mặt rồi lấp xuống đáy hố trước 15 ngày.

c. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cà phê năm trồng mới

• Thời vụ: tháng 6, tháng 7.
• Cắt đáy bầu rồi đặt vào giữa hố trồng (đã bón phân lót và lấp hố); dùng dao rạch túi nilon rồi từ từ bỏ túi nilon ra, kết hợp với vun và vén chặt đất xung quanh.
• Gieo hạt muồng hoa vàng xung quanh gốc, cách gốc 60 cm.
• Thường xuyên phá váng, tháo nước cho cây khỏi ngập úng.
• Trồng dặm sau trồng 20–25 ngày.
• Bón phân thúc cuối mùa mưa: mỗi hố 25 g đạm sunfat và 25 g kali sunfat (khoảng 25 kg đạm và 25 kg kali cho 1 ha).

d. Trồng xen trong thời kỳ kiến thiết cơ bản

Trong thời kỳ kiến thiết cơ bản (KTCB), cây cà phê còn nhỏ, nên trồng giữa hai hàng cà phê một số loài cây như đậu phụng, đậu xanh, đậu tương để giảm công làm cỏ và tăng thu nhập.

Tóm lại: 

Việc chuẩn bị đất trồng chu đáo, chọn giống cà phê đạt chuẩn, ươm cây con khỏe mạnh cùng kỹ thuật đào hố bón lót đúng quy cách chính là "nền móng" vững chắc nhất cho một vườn cà phê thâm canh đạt năng suất cao. Thực hiện đúng các bước kỹ thuật sẽ giúp cây nhanh bén rễ, phát triển bộ khung tán khỏe và hạn chế tối đa tỷ lệ hao hụt.

Sau khi cây đã định hình và bước vào các năm tiếp theo, chế độ dinh dưỡng, kỹ thuật hãm ngọn tạo tán và tưới nước mùa khô sẽ là yếu tố quyết định năng suất của vườn cây.