Cây có múi - Đặc điểm thực vật học, kỹ thuật xử lý ra hoa và quản lý dinh dưỡng

Danh mục: Cẩm nang
Đã xuất bản: 14/05/2026
220

Mục lục

CÂY CÓ MÚI: ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC, KỸ THUẬT XỬ LÝ RA HOA VÀ QUẢN LÝ DINH DƯỠNG

Cây có múi bao gồm các loại cây ăn trái phổ biến như cam, quýt, bưởi, chanh,... Đây là nhóm cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao và được phát triển rộng rãi trên khắp các vùng sinh thái của Việt Nam nhờ nhu cầu tiêu thụ lớn cũng như khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới.

I. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA CÂY CÓ MÚI:

Cây có múi thuộc họ Rutaceae. Có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới ở Đông Nam Á, nhờ khả năng thích nghi tốt với nhiều điều kiện sinh thái nhóm cây này hiện được phân bố rộng khắp các vùng sinh thái tại Việt Nam.

1. Hình thái cây có múi:

  • Thân cây: Cây có múi là loài cây to, thuộc nhóm cây thân gỗ, chiều cao trung bình có thể cao khoảng 3-4m (tuỳ giống và điều kiện chăm sóc). Vỏ thân cây thường có màu vàng nhạt hoặc nâu xám. Cây phân cành thấp, tán rộng và nhiều giống có gai dài, nhọn trên cành.
  • Hệ thống rễ: Cây có múi là loài có hệ rễ cọc bao gồm rễ chính và rễ bên. Rễ chính cắm sâu xuống đất, rễ bên phân bố nông và phát triển ở tầng đất mặt.
  • Lá có chứa các túi tinh dầu tạo nên mùi thơm đặc trưng, thường có màu xanh, mọc so le, phiến lá hình trái xoan hoặc thuôn dài có hình trứng, hai đầu tù, cuống có dìa cánh to.
  • Hoa thường là hoa lưỡng tính, thuộc loại hoa kép, màu trắng hoặc vàng nhạt (tuỳ giống), có mùi thơm đặc trưng, mọc thành chùm 6-10 hoa.
  • Quả và hạt: Quả có hình cầu, vỏ ngoài dày có chứa các túi tinh dầu, màu sắc tùy theo giống. Bên trong gồm nhiều múi mọng nước, hạt có màu trắng ngà.

2. Nhu cầu sinh thái:

  • Nhiệt độ: Cây có múi (cam, quýt, bưởi,..) có thể sống và phát triển trong khoảng nhiệt độ 13 - 38oC. Trong đó:
  • Nhiệt độ thích hợp nhất để cây phát triển là 23-29oC
  • Khi nhiệt độ hạ xuống còn <13oC, cây sẽ rơi vào trạng thái ngừng sinh trưởng
  • Ánh sáng: Là cây ưa sáng, phát triển tốt ở nhiệt độ 23-29oC, giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt. Tuy nhiên, không ưa nắng trực tiếp có cường độ quá gay gắt vì sẽ dễ bị nám trái, làm giảm giá trị thương phẩm.
  • Nước: Cây có múi có nhu cầu về nước rất lớn, nhất là trong thời kỳ cây ra hoa và phát triển trái. Tuy nhiên, cây có múi cũng rất nhạy cảm với điều kiện ngập úng. Trong mùa mưa nếu không thoát nước kịp, cây sẽ bị thối rễ, vàng lá và chết. 

 

II. XỬ LÝ RA HOA TRÊN CÂY CÓ MÚI BẰNG BIỆN PHÁP XIẾT NƯỚC: 

Hình. Xử lý ra hoa trên cây có múi

Để cây ra hoa tập trung và đồng loạt, áp dụng biện pháp xiết nước nhằm kích thích cây ra hoa, giúp cây chuyển từ giai đoạn sinh trưởng sang giai đoạn sinh sản:

BƯỚC 1: PHỤC HỒI SAU THU HOẠCH

  • Sau thu hoạch cần thực hiện cắt tỉa cành sâu bệnh, cành tăm, cành vô hiệu nhằm tạo độ thông thoáng. Tiếp sau đó cần tiến hành bón phân phục hồi để cây tái tạo bộ lá mới xanh bóng, khoẻ mạnh.

BƯỚC 2: TIẾN HÀNH XIẾT NƯỚC

  • Rút cạn nước trong mương, ngưng tưới nước nhằm tạo điều kiện khô hạn tạm thời, tạo sốc sinh lý kích thích phân hóa mầm hoa. Thời gian xiết nước kéo dài khoảng 3 tuần.

BƯỚC 3: TIẾN HÀNH TƯỚI NƯỚC TRỞ LẠI

  • Sau khoảng thời gian xiết nước, đến khi thấy lá hơi héo thì cho nước vào cách mặt đất 20-30cm trong 12 giờ. Sau đó rút bớt nước còn cách mặt liếp 50-60cm để không làm rễ cây bị tổn thương, đồng thời sẽ giúp kích thích cây ra hoa mạnh hơn.

BƯỚC 4: BÓN PHÂN KÍCH THÍCH RA HOA ĐỒNG ĐỀU

  • Tưới nước đầy đủ để thúc cho cây sớm ra đọt và ra nụ hoa. Đồng thời, cần bổ sung dinh dưỡng cân đối cho cây, tăng cường hàm lượng Lân (P) và Kali (K) cho cây trong giai đoạn này.

LƯU Ý: chỉ nên siết nước đối với vườn cây trên 3 năm tuổi và thời gian xiết nước không quá 20 ngày.

III. QUẢN LÝ DINH DƯỠNG TRÊN CÂY CÓ MÚI:

Hình. Quản lý dinh dưỡng trên cây có múi

Nếu cây bị mất cân bằng dinh dưỡng, đặc biệt là các nguyên tố đa lượng sẽ có những tác động trực tiếp làm ảnh hưởng đến năng suất và gây rối loạn sinh lý trên cây có múi.

1. Vai trò và triệu chứng thiếu Đạm (N):

  • Đạm (N) giúp thúc đẩy quá trình tăng trưởng, phát triển bộ lá, hình thành hoa và tăng kích thước quả. Nếu cây được cung cấp đủ Đạm cây sẽ sinh trưởng khỏe, cho quả nhiều và to chắc trái.
  • Triệu chứng cây thiếu Đạm cây mất màu xanh, lá nhỏ, cành non chết khô, chồi ngắn, gây rụng quả non hàng loạt. Rìa lá mỏng, cành nhánh chết khô.
  • Tuy nhiên, nếu dư thừa đạm sẽ làm quả lớn nhanh, tăng thời gian quả xanh, nhưng chín chậm, vỏ quả dày, tép bị khô nước. Đồng thời cây rất dễ bị mẫm cảm với dịch hại.

2. Vai trò và triệu chứng thiếu Lân (P):

  • Lân có vai trò quan trọng trong phát triển bộ rễ, kích thích hình thành mầm hoa, phát triển và tăng chất lượng quả
  • Thiếu Lân sẽ gây biến dạng ở quả, lõi rỗng, khô nước, vỏ dày. Thiếu Lân còn dẫn đến tác động làm thiếu Kẽm trong cây.
  • Tuy nhiên, nếu dư thừa Lân sẽ ít gặp các đọc tích trực tiếp nhưng sẽ gây lãng phí và làm cố định các vi lượng trong đất. 

3. Vai trò và triệu chứng thiếu Kali (K):

  • Kali có vai trò quan trọng trong sự hình thành và hoạt động của protein, chất béo, carbohydrate và diệp lục, duy trì sự cân bằng muối, điều hoà nước trong tế bào. Giúp tăng chất lượng (độ ngọt, màu sắc) và tăng khả năng đậu quả, hạn chế chồi non lúc ra hoa. Đồng thời, còn giúp tăng khả năng hút nước và hô hấp của cây.
  • Thiếu Kali: cây tăng trưởng chậm, lá nhỏ chuyển màu vàng sau đó bị rụng. Cành cây suy yếu và giảm tỷ lệ nở hoa. Quả nhỏ, da mỏng dễ bị chuyển màu sớm
  • Thiếu Kali còn dẫn đến tác động làm thiếu hụt Magie trong cây.

Lưu ý: Ngoài ra bà con cũng cần chú ý bổ sung dinh dưỡng đầy đủ cho cây từ Đa - Trung - Vi lượng để cây cho năng suất cao, đạt chất lượng tốt.

 

IV. QUẢN LÝ CÔN TRÙNG VÀ BỆNH HẠI TRÊN CÂY CÓ MÚI:

1. Côn trùng gây hại nguy hiểm

  • RẦY CHỔNG CÁNH (Diaphorina citri): Cả ấu trùng và thành trùng đều chích hút dinh dưỡng từ lá và đọt non, làm phiến lá nhỏ, lá bị xoăn, đọt non sần sùi và lụi dần. Chất thải của rầy chổng cánh làm thu hút nấm bồ hóng tấn công và phát triển. Đây cũng là một môi giới truyền bệnh Vàng lá gân xanh rất nguy hiểm đối với cây có múi.
  • Các đối tượng côn trùng gây hại khác cần chú ý: Sâu vẽ bùa, rầy mềm, bọ phấn trắng, rầy bướm, bọ xít xanh, ruồi đục trái, rệp sáp, rệp vảy, nhện đỏ, bọ trĩ và ngài chích hút trái,...

2. Các bệnh hại phổ biến trên cây có múi:

  • Bệnh do Virus/Vi khuẩn: Bệnh vàng lá gân xanh (do vi khuẩn Liberibacter asiaticum), bệnh vi khuẩn Tristeza, bệnh loét vi khuẩn,...
  • Bệnh do Nấm: Bệnh vàng lá thối rễ, bệnh nứt gốc chảy mủ (do Phytophthora spp.), bệnh ghẻ nhám, bệnh thán thư,...

KẾT LUẬN 

Cây có múi là nhóm cây chủ lực ở nhiều khu vực mang lại giá trị kinh tế cao và đóng một vai trò quan trọng trong ngành nông nghiệp nước ta. Để đạt năng suất cao và mang lại chất lượng cho trái cần quản lý dinh dưỡng, nước tưới, xử lý ra hoa và quản lý sâu bệnh một cách chặt chẽ và hiệu quả. 

Nguồn: Sưu tầm & Tổng hợp