Bệnh chết ngược trên sầu riêng - Nhận biết sớm, xử lý kịp thời để bảo vệ vườn cây

Danh mục: Cẩm nang
Đã xuất bản: 16/06/2026
141

Mục lục

BỆNH CHẾT NGƯỢC TRÊN CÂY SẦU RIÊNG - NHẬN BIẾT SỚM, XỬ LÝ KỊP THỜI ĐỂ BẢO VỆ VƯỜN CÂY

Bệnh chết ngược là một trong những đối tượng gây hại nguy hiểm trên cây sầu riêng. Bệnh có khả năng làm khô cành, chết nhánh và thậm chí gây chết cả cây nếu không được phát hiện và xử lý sớm. Trong những năm gần đây, bệnh xuất hiện khá phổ biến tại nhiều vùng trồng sầu riêng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết có độ ẩm cao.

1. Nguyên nhân gây bệnh

Trước đây, bệnh chết ngược trên sầu riêng được xác định do các loại nấm gây hại như:
  • Fusarium incarnatum
  • Fusarium solani
  • Rhizoctonia solani
Tuy nhiên, theo nghiên cứu của Viện Bảo vệ Thực vật thực hiện tại Đắk Lắk năm 2020 với đề tài "Một số nghiên cứu về bệnh chết ngược cành sầu riêng tại Tây Nguyên", tác nhân chính gây bệnh được xác định là nấm Diaporthe sp.
Loại nấm này có khả năng tồn tại trên tàn dư thực vật, xâm nhập qua các vết thương cơ giới hoặc các mô cây suy yếu, sau đó phát triển trong hệ thống mạch dẫn và gây hiện tượng chết ngược từ ngọn xuống.

2. Triệu chứng nhận biết

Bệnh thường xuất hiện đầu tiên trên các cành non hoặc phần ngọn của cây với các biểu hiện đặc trưng:
  • Đọt non bị héo rũ, mất sức sống.
  • Lá trên ngọn rụng bất thường dù vẫn còn xanh hoặc chỉ mới vàng nhẹ.
  • Cành bị khô dần từ phần ngọn và lan xuống phía dưới.
  • Mạch dẫn bên trong cành chuyển màu nâu đen hoặc đen sẫm.
  • Vỏ cành bị bệnh thâm đen, khô cứng và có mùi hôi đặc trưng.
  • Khi bệnh phát triển mạnh, toàn bộ cành hoặc nhánh lớn bị chết khô.
Trong điều kiện thuận lợi, nấm có thể lan từ cành vào thân chính, làm cây suy kiệt nhanh và dẫn đến chết cây hoàn toàn.

3. Điều kiện phát sinh và lây lan

Sự phát triển của bệnh phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết, đặc biệt là độ ẩm và nhiệt độ môi trường.
Một số điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển gồm:
  • Mưa nhiều kéo dài.
  • Vườn trồng rậm rạp, thiếu thông thoáng.
  • Hệ thống thoát nước kém làm độ ẩm trong vườn luôn ở mức cao.
  • Giai đoạn giao mùa giữa mùa mưa và mùa nắng.
Bệnh có thể xuất hiện quanh năm nhưng thường gây hại nặng vào các tháng 11, 12, 1 và 2.
Bào tử nấm phát tán rất nhanh thông qua:
  • Gió.
  • Nước mưa.
  • Nước tưới.
  • Dụng cụ cắt tỉa.
  • Tàn dư thực vật bị nhiễm bệnh.
Do đó, nếu không kiểm soát tốt nguồn bệnh, bệnh có thể lây lan nhanh trên diện rộng trong vườn.

4. Giải pháp phòng và xử lý bệnh

Thăm vườn thường xuyên
  • Kiểm tra vườn định kỳ để phát hiện sớm các cành có dấu hiệu héo đọt, khô cành hoặc rụng lá bất thường nhằm xử lý ngay từ giai đoạn đầu.
Tạo độ thông thoáng cho vườn
  • Tỉa bỏ cành vô hiệu, cành sâu bệnh.
  • Hạn chế tán cây quá rậm.
  • Thu gom và tiêu hủy tàn dư thực vật sau cắt tỉa.
Việc duy trì vườn thông thoáng giúp giảm độ ẩm và hạn chế điều kiện phát triển của nấm bệnh.
Quản lý nước hiệu quả
  • Đào rãnh thoát nước trước mùa mưa.
  • Tránh để nước đọng quanh vùng rễ.
  • Hạn chế tạo môi trường ẩm kéo dài trong vườn.
Xử lý khi phát hiện bệnh: Ngay khi phát hiện cành bị nhiễm bệnh cần:
  • Cắt bỏ toàn bộ phần bị bệnh và cắt sâu xuống vùng mô khỏe.
  • Thu gom, mang ra khỏi vườn và tiêu hủy.
  • Khử trùng dụng cụ cắt tỉa sau khi sử dụng để tránh lây lan.
Vệ sinh và xử lý đất
  • Bón vôi định kỳ quanh gốc.
  • Cải tạo môi trường đất.
  • Hạn chế nguồn nấm bệnh tồn lưu trong vườn.
Kết hợp các biện pháp quản lý tổng hợp sẽ giúp giảm áp lực nguồn bệnh, bảo vệ cây sầu riêng sinh trưởng khỏe mạnh và hạn chế tối đa nguy cơ chết ngược trong mùa mưa.

Kết luận

Bệnh chết ngược là đối tượng gây hại nguy hiểm có khả năng làm giảm năng suất, suy kiệt và thậm chí gây chết cây sầu riêng. Việc nhận biết sớm triệu chứng, duy trì vườn thông thoáng, quản lý độ ẩm tốt và xử lý ngay khi bệnh mới xuất hiện là những yếu tố quyết định giúp nhà vườn bảo vệ hiệu quả vườn cây của mình.